Ò snôżność naszyj môwy

List po ślónsku przeczytany na mszy w Kościele Mariackim w Mysłowicach 22. siyrpnia 2009 r.

Kiej

List po ślónsku przeczytany na mszy w Kościele Mariackim w Mysłowicach 22. siyrpnia 2009 r.

Kiej spóminómy dzisioj rocznicã krztu Ślónska, to trza spómnieć tyż świyntych Kosztanta i Metodego (podug słownika ze Św. Anny, miano Cyryl, abo Konstantin, po ślónsku wymôwiô sie Kosztant). Ci to świynci majóm wielkõ zasugã dlô wszyskich nôrodów słowiańskich, bo piyrsi przetumaczyli Pismo Św. na słowiańskõ môwã. Bez tóż nasze òjce poradzili Słowo Boże zrozumieć, a jak poradziyli jy zrozumieć, to mógli tyż uwierzić i jy przijóńć. Tak sie chrześcijańskô wiara mógła rozprzestrzynić miyndzy Słowianami.

Coby szło przetumaczyć i zapisać Pismo Św., świynci Kosztant i Metody musieli wymyśleć słowiańskiy pismo, òd poczóntku słożyć òrtografijõ i nojważniejsze reguły gramatyki. Z wiaróm chrześcijańskóm i pismym prziszły na słowiańskiy ziymie prawo, ksiyngi i kultura. Idzie pedzieć, że òd pisma zaczła sie na słowiańskij ziymi cywilizacyjô i że prziszła óna na na Ślónsk razym ze krztym.

Zdô mi sie, iże dzisioj rozumiyniy tego, że trzeba nóm zapisować naszã ślónskõ môwã, rozprzestrzyniyło sie miyndzy Ślónzkôkami i bezmała żôdyn już tymu niy jes przeciwny.

Muszymy se to ale rozwôżyć, jakô ta ślónskô môwa mô być. Jes moc ludzi, co myślóm, iże coby gôdać po ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niyjednymu sie zdô, iże to jes blank po ślónsku, jak se tã swojã gôdkã ómaści pôrma ślónskimi kóńcówkami, pôróma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa prostôków i lómpów i skirz tego prawô ślónszczyzna musi być takô soróńskô. Ci to ludzie czynióm naszyj môwie nojwiynkszõ krziwdã.

Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òzprawiać po ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym.

Kôżdy czowiek, tak jak jôdła, spaniô i czystego luftu do dychaniô, potrzebuje tyż snôżności i piykności. Słowa idzie przirownać do cegłów, co ś nich kôżdy buduje wszyskiy swojy myśli, nawet te, co ich nigdy niy wymówi głośno. Jak czyjaś môwa jes niydbałô, niypoukłôdanô, leda jakô, tak tyż côłki czowiek bydzie niypoukłôdany i leda jaki. Tóż idzie pedzieć: „Dej mi posuchać, jakô jes twoja môwa, a powiym ci, jaki jes twój rozum!”

„Skónd móm wiedzieć, jak mie żôdyn niy nauczy!” – niy jedyn sie tak òdezwie. Coby świadómie, z rozumym piastować prawõ ślónskõ môwã, potrzebujymy słowników, poradników z gramatykóm i tymu podobnych uczydłów. Potrzebujymy tyż autorów, co nóm na nowo pokôżóm, jak nasza môwa może być szumnô, szykownô i eleganckô. Potrzebujymy wierszów, poezyje, piyknyj literatury, żeby sie ś nich uczyć i w rzóndzyniu po ślónsku sie wydoskónalać.

Jak stawiómy se nowõ chałpã, òbsztalujymy se dobrego majstra, co sie na mularstwie wyznôwô. W dobrym dómu wszysko musi być po porzóndku zaplanowane i musi jedno do drugigo pasować. Budónek musi mieć mocne fóndamynta w ziymi, a na wiyrchu dobry dach. Tak samo, jak chcymy, coby nasza môwa niy była jakimś powichłanym dziwolóngiym, ale żeby w nij wszysko było słożóne jak sie nôleży, muszymy dzieło ukłôdaniô słowników i òporzóndzaniô gramatyki powierzić fachmanóm lingwistóm, co sie na ludzkich môwach znajóm.

Twardym gróntym, co na nim ślónski jynzyk mô być postawióny, powinna być môwa naszych starzików. W teraźnim czasie niy mogiymy sie już spuścić ino na naszã dziurawõ pamiyńć.

Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Podwiela słowników i uczydłów napisanych òd fachmanów jeszcze niy mómy, sami muszymy sie starać, coby rzóndzić po ślónsku prawie i snôżnie. Przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy za dwoje i a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny ślónski wiersz, abo śpiywkã, nauczmy sie go na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.

Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych, coby nôs niy kosztowały.

Trza nóm sie ò naszã ślónskõ rzecz starać, trza nóm ò niã dbać. Muszymy sie w tyj môwie sami bildować, coby jóm corôz to lepij umieć, coby rzóndzić corôz to piyknij. I, jeszcze rôz to powiym: niy po to, coby z kimś wojować, abo kogoś ze Ślónska wyganiać, ino po to, żeby my sami byli lepszymi, pełniejszymi i piykniejszymi ludźmi. Po to, coby kultura i cywilizacyjô, co jy naszym òjcóm przinióśli świynci Kosztant i Metody, niy zginyły, ale żyły i wyrôbiały sie ku lepszymu i coby bezto nasz Ślónsk był corôz to lepszy i piykniejszy.

Porzykiejmy do Kosztanta i Metodego, coby pómógli nóm uprosić u Pónbóczka łaskã snôżnyj i piyknyj ślónskij môwy.

Dr. Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy DANGA

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

„To trochę jak zmagania pierwszych słowiańskich misjonarzy”

Mysłowice. W sobotę 22 sierpnia w Kościele Mariackim w Mysłowicach z inicjatywy tutejszego koła Ruchu Autonomii Śląska odprawiona została msza „na pamiątkę chrztu Śląska”. Prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga dr Józef Kulisz został poproszony przez organizatorów o przygotowanie i odczytanie przed mszą listu po śląsku Ò snôżność ślónskij môwy. W liście prezes Dangi podkreślił wagę dzieła, jakiego dokonali słowiańscy misjonarze św. Cyryl i Metody, tłumacząc Biblię Św. na język niepiśmiennych dotąd Słowian zamieszkujących obszary, które znajdowały się pod wpływem ówczesnego Państwa Wielkomorawskiego. Pismo otworzyło drogę chrześcijaństwu i cywilizacji na terenach objętych misją św. Cyryla i Metodego. Prezes Dangi zwrócił uwagę, że aby móc przybliżyć pogańskim plemionom wiarę chrześcijańską, musieli oni dokonać – jakoby przy okazji – pionierskiego dzieła pierwszej kodyfikacji mowy Słowian. Misjonarze ułożyli zasady gramatyki i ortografii, a tłumacząc treść Biblii postarali się o język dostojny i piękny, adekwatny do wagi przekazu.

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

Ślązacy proszą o uznanie mowy śląskiej za język regionalny

Katowice. W rok po konferencji Śląsko godka – jeszcze gwara, czy jednak już język?, na zaproszenie posła Marka Plury w Sali Marmurowej Urzędu Wojewódzkiego zebrali się przedstawiciele środowisk i stowarzyszeń działających na rzecz ochrony śląskiej mowy: politycy, naukowcy i społecznicy. Celem spotkania było podsumowanie tego, co w ostatnim roku udało się osiągnąć, i zastanowienie się nad kierunkami dalszych działań

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

Dambowo galyj w Górkach

Wieś Górki leży na gróntach posiadłości mnichów ze Zokónu Cystersów w Rudach. We Kodeksie Dyplómatycznym Ślónska z XIII wieku jest spómniano staro dróga, co wiódła od Raciborza, bez Bogónice (sómsiednio wieś Górek) do klosztoru w Rudach

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

Stare damby rzóndzóm po naszymu

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

Raszki, sztyrnôle i szczygliki…

„Danga“ zorganizowała wycieczkę ornitologiczną po śląsku

Uczestnicy śląskiej wycieczki ornitologicznej, którą w pierwszą sobotę kwietnia zorganizowało czyszeckie Tôwarzistwo Piastowniô Ślónskij Môwy „Danga“, nie mieli powodu do narzekania. Trud wczesnej pobudki wynagrodził im przepiękny wschód słońca. Dla niektórych noc była bardzo krótka – żeby dojechać na godzinę 6.00 do Czyszek (Ciska) musieli wstawać już kilka godzin wcześniej. Przyjaciele ptaków i mowy śląskiej przybyli nie tylko z czyszeckiej gminy, ale również z dalszych okolic Śląska, między innymi z Rybnika, Gliwic, Rudy Śląskiej, Chełmu Śląskiego oraz spod Lublińca. Najdalej miał pochodzący z Czyszek Andreas Ketzler, który nie zawahał przyjechać do swojej rodzinnej wsi z samego Berlina.Przewodnik objaśnia cechy wróbla polnego

Przewodnik objaśnia cechy wróbla polnego

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

„Walka ze Śląskiem jest walką antypolską”

Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych zaprosiła przedstawicieli środowisk śląskich na posiedzenie w całości poświęcone sprawom Śląska

Warszawa. W środę 3 grudnia odbyło się w Sali Konferencyjnej gmachu Sejmu RP w Warszawie posiedzenie sejmowej Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Posiedzenie to było nietypowe, ponieważ było w całości poświęcone Ślązakom – ich aspiracjom językowym, identyfikacjom narodowościowym i etnicznym. Zaproszeni zostali przedstawiciele środowisk śląskich: Ruchu Autonomii Śląska, stowarzyszeń stawiających sobie za cel ochronę języka Ślązaków – Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” oraz Pro Loquella Silesiana –, Przymierza Śląskiego, Ruchu Obywatelskiego „Polski Śląsk” oraz językoznawców, którzy są związani z językiem Śląska (pomimo zapowiedzi prasowych prof. Jan Miodek oraz dr. Jolanta Tambor nie przybyli na posiedzenie)

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

„Jeśli jesteśmy jedną rodziną, to zadbajcie o nasze jak o swoje”

Stanowisko Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy w dyskusji o nadaniu dialektowi śląskiemu statusu języka regionalnego

(w związku z artykułem w Dzienniku Zachodnim z 14.11.2008 „Śląscy posłowie chcą, żeby gwara była językiem”)

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” (po śląsku tęcza) reprezentuje pogląd, że dyskusja o tym, czy dialekt śląski jest tylko dialektem języka polskiego, czy osobnym językiem, nosi znamiona dyskusji zastępczej. Przyznanie dialektowi śląskiemu rangi języka regionalnego nie powinno być zależne od tradycyjnej klasyfikacji językoznawczej, która uznaje dialekt śląski za regionalną formę języka polskiego.

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

„Rzyka Sumina, szyroko rozlôtô po barzolatych łónkach“

W Górkach w gminie Nandza postawiyli bezmała piyrszõ tabulã po ślónsku na świecie!

Górki – raciborski krys. Po prawości to niy ma nic dziwnego ani niezwykłego w tym, iże w gminach sóm stawiane tabule z informacyjami dlô gości i turystów. Tyż wieś Górki w raciborskim krysie mô òd krótkigo czasu takõ tabulã, co turysta może sie ś nij dowiedzieć, jak Górki nastały. Ta to blaszannô tabula rozeznôwô sie òd inkszych bez to, iże bôjka ò zaczóntku Górek jest na nij napisanô wrôz we trzech môwach: po polsku, po niymiecku i… po ślónsku!

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz

Pierwsza tablica z tekstem po śląsku stanęła w Górkach Śląskich

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” pochwala inicjatywę gminy Nędza

Górki Śl. w powiecie raciborskim. Górki Śląskie w gminie Nędza są od niedawna bogatsze o jedną atrakcję – tablicę informacyjną z legendą o powstaniu wsi. Niezwykłość tej tablicy objawia się w tym, że tekst legendy został sporządzony po polsku, niemiecku oraz… po śląsku! Jest to bodajże pierwsza tablica na całym Śląsku, gdzie śląszczyzna nie jest jedynie stylistycznym dodatkiem, ale pełnowartościowym i równoprawnym środkiem językowym do przekazu informacji w przestrzeni publicznej

Zaszufladkowano do kategorii Non classé | Dodaj komentarz